Ga naar Nederlandse website  Go to English website

Leefstijl en stress

Wat is stress?

Stress is een lichamelijk reactie op een situatie die mogelijk gevaarlijk is. Onze hersenen beoordelen namelijk in iedere situatie of er gevaar dreigt. Als er geen alarmsignalen komen, ervaren we geen stress. Maar zijn die signalen er wel? Dan gaat ons zenuwstelsel het lichaam automatisch voorbereiden op ‘vechten, vluchten of bevriezen’.

 

Allereerst maken onze bijnieren adrenaline aan. Daardoor spannen de spieren zich aan, versnelt de hartslag en stijgt de bloeddruk. Als de situatie na enkele minuten bedreigend blijft, gaat onze bijnierschors cortisol aanmaken. Cortisol is een stresshormoon. Het zorgt er onder andere voor dat we emotionele ervaringen beter onthouden. Dat wil zeggen dat als je iets meemaakt waarbij je een sterke emotie voelt, je geheugen dit extra goed opslaat. Daardoor kunnen we in de toekomst gevaarlijke situaties vermijden die ooit veel angst in onze hersenen veroorzaakten.

Het is normaal dat je lichaam met stress reageert op een bedreigende situatie. Dat is niet erg, zolang de reactie binnen enkele minuten afneemt. Stress wordt pas een probleem als het chronisch (langdurig) optreedt.

 

Daarbij is het goed om te begrijpen dat onze hersenen situaties vaak als bedreigender zien dan ze echt zijn. Ooit leefden we namelijk in een omgeving waar geritsel in de bosjes kon betekenen dat er een hongerig beest in de buurt was. Onze leefomgeving is nu veranderd, maar ons brein reageert nog steeds op dezelfde manier. En daardoor kan je brein een vervelende e-mail of volle agenda als groot alarmsignaal labelen, terwijl je helemaal niet in levensgevaar bent. Je lichaam wordt dan – onnodig – voorbereid op vechten, vluchten of bevriezen. Ons leven zit vol situaties die een lichamelijke stressreactie kunnen opwekken. En chronische stress ligt dan op de loer.

 

Hoe werkt chronische stress?

Door chronische stress verandert uiteindelijk de structuur van onze hersenen.  Bij langdurige stress blijft ons lichaam te veel cortisol produceren. Cortisol is een neurotoxische stof, die bij te grote hoeveelheden in het bloed de hippocampus beschadigt. En een ontregelde hippocampus levert problemen op. De hippocampus remt normaal gesproken onder andere de hypothalamus, die invloed heeft op de HPA-as (Hypothalamic Pituitary Adrenal Axis). Dit wordt ook wel de stress-as genoemd en is een belangrijk ‘feedback-systeem’ dat stress regelt. Zie het als een thermostaat die meet hoeveel stress er is, waarna het de reactie (aanmaak van cortisol) bijstelt. Wordt de HPA-as geremd door de hypothalamus? Dan neemt de aanmaak van cortisol af: de stress trekt weg. Maar wordt de HPA-as onvoldoende geremd? Dat zorgt ervoor dat er meer cortisol wordt aangemaakt: de stress houdt aan of wordt erger. Daardoor ontstaat een vicieuze cirkel: stress leidt tot meer stress door een toegenomen en blijvende productie van cortisol, wat tot meer stress leidt, etc.

 

Samengevat

  • Chronische stress betekent teveel cortisol
  • Teveel cortisol ontregelt de hippocampus
  • Een ontregelde hippocampus remt de hypothalamus onvoldoende
  • De ontregelde hypothalamus remt de HPA-as te weinig
  • De onvoldoende geremde HPA-as blijft aansturen op de aanmaak van cortisol
  • Teveel cortisol ontregelt de hippocampus
  • Etc…

 

Stress en negatieve emoties

Samengevat werkt dat zo:

  • Stress start in de hypothalamus
  • De hypothalamus maakt stresshormoon cortisol aan
  • Cortisol activeert de hippocampus, want die moet stress afremmen
  • Bij teveel stress raakt de hippocampus dus overwerkt.
    Een overwerkte hippocampus uit zich ook in geheugenproblemen, depressie en angststoornissen. Dit is dan ook de reden dat veel mensen die last hebben van bijvoorbeeld langdurige stress of burn-out geheugen- en concentratieproblemen hebben.
  • En teveel stress beschadigt de frontale lob, die de amygdala moet remmen
  • De amygdala wordt onvoldoende geremd
  • Een ongeremde amygdala ontketent negatieve emoties
  • Negatieve emoties wakkeren stress aan in de hypothalamus

    En de cirkel is rond…

Wat zijn de gevolgen van chronische stress op de hersenen?

  • Depressie, burn-out en angststoornissen
    Langdurige stress hangt samen met depressie, burn-out en angststoornissen. De hormoonhuishouding is namelijk verstoord, hersengebieden zijn ontregeld en soms zelfs beschadigd en verschillende systemen werken niet zoals normaal.
    Stress en psychische klachten werken elkaar vaak ook in de hand. Dat is het geval wanneer de stress bijvoorbeeld tot meer angst, paniek en somberheid leidt – wat weer tot stress leidt. Daarom is het zo belangrijk om stress te verminderen als je last van psychische klachten hebt.
  • Verlies aan hersenmassa
    Uit een onderzoek aan de universiteit van Yaleblijkt dat chronische stress ook leidt tot een verlies aan synaptische functies. Synapsen zijn de plaatsen waar de overdracht van elektronische signalen tussen verschillende hersencellen plaatsvindt. Het verlies aan synaptische functies zou dan weer leiden tot een verlies aan grijze massa in de prefrontale cortex. Dat is het gebied dat cognitieve en emotionele taken heeft, zoals het nemen van beslissingen, plannen, sociaal gedrag regelen en impulsbeheersing.

    Een verlies aan grijze massa in de prefrontale cortex levert problemen op. Normaal gesproken remt dit deel de delen in de hersenen die onze emotionele responsen aansturen. De prefrontale cortex regelt onze cognitieve functies, en om dat goed te kunnen doen moet er emotionele beheersing zijn.

    Ook dempt de prefrontale cortex het deel dat bij stress moet inschatten of een situatie bedreigend is. Wanneer de massa in de prefrontale cortex afneemt, wordt dus ook de angstrespons bij stress minder goed onder controle gehouden. Anders gezegd: op den duur kan stress tot angstklachten leiden.

    Ook kan een verlies aan grijze massa in de prefrontale cortex een negatieve invloed hebben ons geheugen en op de manier waarop we dingen aanleren.

    Verhoogde angstrespons
    Chronische stress kan leiden tot snellere en hevigere reacties op angst. Dat werkt zo: de verbinding tussen het emotie-regulerend systeem en het geheugen wordt sterker door de stress. Chronische stress veroorzaakt namelijk een verlies aan grijze massa en een teveel aan witte hersenstof. Deze combinatie kan schadelijk zijn voor ons rationele (verstandelijke) en emotionele systeem. Het kan zelfs angst- en stemmingsstoornissen in de hand werken. Door de versterkte verbinding tussen het ‘emotiecentrum’ en het geheugen worden angstresponsen namelijk ook veel sneller en heviger. Dat is bijvoorbeeld wat er gebeurt bij mensen met een posttraumatische stressstoornis.

    In feite gaat het om een soort sensitisatie: de reflexen op prikkels worden sterker. De hersenen van mensen die lange tijd onder grote stress hebben gestaan, ontwikkelen na verloop van tijd een overgevoeligheid voor stressors (stress-prikkels). Door die overgevoeligheid lokken ook kleine prikkels dan enorm hevige stress- en angstreacties uit.

    Een verlaagd immuunsysteem
    Chronische stress verzwakt je immuunsysteem – en dat heeft ook gevolgen voor de hersenen. Een verzwakt immuunsysteem betekent dat je vatbaarder bent om ziek te worden. Je immuunsysteem regelt namelijk dat virussen, bacteriën en andere ‘indringers’ onschadelijk worden gemaakt. Ook zorgt het ervoor dat er van alles hersteld en opgeruimd wordt in het lichaam en het brein. Heb je dus lange tijd veel stress? Dan gaat je weerstand omlaag en dat zorgt er bijvoorbeeld voor dat herstel- en opruimwerk minder goed wordt uitgevoerd in de hersenen.

Hoe kan ik met sport en bewegen stress verminderen?

Chronische stress heeft dus veel negatieve effecten op hoe je je voelt en hoe gezond je bent. Daarom is het belangrijk om een teveel aan stress te voorkomen.

Sporten en bewegen helpt daar enorm bij. Dat werkt onder andere op deze manieren:

Steeds meer mensen gebruiken sport en bewegen als manier om bijvoorbeeld depressie, burn-out en angststoornissen tegen te gaan. Het is goed om te beseffen dat bij veel psychische klachten en stoornissen stress een onderliggende rol speelt. Dat betekent dat werken aan het verminderen van stress en het verbeteren van je psychische gezondheid hand in hand gaan.

Een goede kennisbron tav het onderwerp stress: Klik hier

Eigen risico

Alle Parkinson2Beat activiteiten waar u aan meedoet, doet u mee op eigen risico.

  • Leefstijl
  • Program
  • Inschrijf
  • Doneer
  • Parkinson
  • Results
  • Donate
  • Vrijwilliger
  • Sponsor
  • Merchandise
  • Blog
  • Contact
  • 0

    AGENDA
    Aanbevolen nieuwe boeken (2/2)


    Meer info onder 'Merchandise'

    Titel Mrs P. wil dat ik mijn rust pak
    Auteur(s) Dominique Prins
    Titel Minder Parkinson, meer leven
    Auteur(s) Kitty Sijmons en Koen Lucas